Meer kleur, minder ouwe jongens krentenbrood

door Pascal Schouten

Wie om zich heen kijkt in ‘schoolbesturenland’ zal opmerken dat het geen multiculturele samenleving is. De bestuurders Hassan en Jamal zullen we niet snel tegen komen. Grotere kans dat we Hans en Jan hier treffen. Besturen bestaan vandaag de dag namelijk voor het overgrote deel uit autochtone mannen van boven de 45 jaar. Geworven in het zogenaamde ‘old boys network’.

Onlangs nam staatssecretaris Dijksma het onderzoek ‘Samenstelling schoolbesturen en raden van toezicht’ in ontvangst. Dat gebeurde tijdens het debat ‘Kleur (be)kennen in schoolbesturen’ van Eutonos, het netwerk van allochtone schoolbestuurders van het Sectorbestuur Onderwijsarbeidsmarkt (SBO). Uit dit onderzoek blijkt dat maar vijf procent van de schoolbesturen uit het primair onderwijs en het voortgezet onderwijs ten minste één allochtoon lid hebben. Slechts twee procent van de bestuurders heeft een dubbele culturele achtergrond. Vanzelfsprekend komen we deze allochtone bestuurders vooral tegen in het westen van Nederland en met name in Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht. Het betreft hier doorgaans besturen met ten minste één zogenaamde zwarte school (een school met meer dan zeventig procent allochtone leerlingen waarvan ten minste één van de ouders laag is opgeleid). Voornamelijk de denominatie bepaalt de aanwezigheid van allochtone bestuursleden. Zo bestaan islamitische en hindoeïstische schoolbesturen volledig uit allochtone leden. Besturen van openbarescholen hebben relatief gezien veel allochtone bestuurders.

Schraal aanbod?

Het is niet zo dat de besturen een negatief idee hebben ten opzichte van allochtonen als lid. Integendeel, meer dan een kwart van de besturen zien een bestuurslid van buitenlandse komaf zelfs als een waardevolle aanvulling. Desondanks is het percentage schoolbesturen dat daadwerkelijk allochtone leden nastreeft zeer beperkt (slechts 7 %). De meeste besturen zijn er eenvoudig gezegd niet mee bezig. Ook de scholen zelf en de ouders van de leerlingen vormen geen belemmering om allochtonen in de besturen op te nemen. Volgens het onderzoek denken de besturen zelf dat de oorzaak gezocht moet worden in het schrale aanbod van gekwalificeerde allochtone bestuursleden. In de praktijk blijkt het probleem te wijten aan de manier van werven. Veelal worden nieuwe bestuursleden geworven via gesloten procedu-
res en de netwerken van besturen. Het blijkt dat wanneer er via een open wervingsprocedure geworven wordt dit veel meer geschikte allochtone kandidaten oplevert dan de besturen op voorhand hadden verwacht.

We praten over dit onderwerp met Welsly Bodha, geboren in Suriname. Hij is rooms katholiek en zat op een rooms katholieke jongensschool. Ook was hij in die tijd drie jaar misdienaar. “Een fantastisch leuke tijd”, zo zegt hij zelf. Zijn vader was moslim en zijn moeder hindoe. Dat is van belang geweest voor de manier waarop zij als gezin met elkaar omgingen. In zijn multiculturele opvoeding stond respect hebben voor elkaar hoog in het vaandel. “De mens die ik nu ben komt uit die tijd.” Zijn normen en waarden heeft hij meegekregen vanuit het gezin maar zeker ook vanuit het katholiek onderwijs. Na zijn huisartsenopleiding heeft hij in Suriname steeds management functies bekleed. In 1991 heeft hij in Nederland een herstart van zijn carrière gemaakt. Onder andere als directeur jeugdpsychiatrie bij de geestelijkegezondheidszorg De Meren in Amsterdam. Momenteel is hij directeur van de Nederlandse Brandwonden Stichting en de Euro Skin Bank. Via Eutonos is hij bestuurslid geworden bij De Amsterdamse Stichtingen voor Katholiek Onderwijs. Omdat hij allochtoon is of omdat hij beschikt over veel bestuurlijke ervaring? Zelfhoopt hij dat het een goede combinatie van beide is.

Hoe bent u met Eutonos in contact gekomen?

Ik was in eerste instantie niet op zoek naar een bestuursfunctie bij een schoolbestuur. Maar via mijn eigen netwerk ontmoette ik iemand van Eutonos. Zij waren in mij geïnteresseerd. De bestuurlijke ervaringen die ik heb en mijn multiculturele gedachtegoed is wat ASKO zocht. Het was een kans en een uitdaging die ik niet voorbij mocht laten gaan. Ik zie het als een verantwoordelijkheid die ik op mij moet nemen. Het rapport spreekt boekdelen, er is nog heel veel achterstand in te lopen. Dit is voor mij ook een reden waarom ik bij Eutonos betrokken ben.

Is het belangrijk dat schoolbesturen dezelfde ‘kleur’ als het schoolplein krijgen?

Heel belangrijk! Over het algemeen is iedereen het erover eens dat er iets moet veranderen. Je kunt namelijk niet blijven besturen met één kleur terwijl de samenleving aan het verkleuren is. Neem Amsterdam, hier wonen de meeste
nationaliteiten ter wereld. Er wonen mensen uit 177 verschillende landen. Het zou gek zijn als dat niet wordt meegenomen in de manier waarop het stadsbestuur wordt georganiseerd. Je mist dan namelijk de meerwaarde van de specifieke culturen die niet participeren in een bestuur. Dat geldt zeker voor het onderwijs, waar het namelijk niet alleen gaat om rekenen of taal. Wij hebben naar mijn mening namelijk de verantwoordelijkheid als pedagogen de kinderen normen en waarden bij te brengen. Je zou kunnen zeggen dat je een stuk kennis over onze multiculturele samenleving mist zonder allochtone bestuursleden. Ik ben bang dat de meerwaarde van allochtone bestuurders nog niet voldoende onderkend wordt door de besturen. Ook maak ik me zorgen over het aantal besturen die zelfs aangeven dat een allochtoon in het bestuur niet volledig acceptabel zou zijn (16 % red.).

Wat voor problemen kunnen hierdoor ontstaan?

Bijvoorbeeld ouderparticipatie, dit zou in de allochtone gemeenschap beter mogen. Als je kijkt waarom allochtone ouders onvoldoende participeren dan zien we een negatieve vicieuze cirkel. Wanneer de ouders zich niet serieus genomen voelen door een school, dan kun je je voorstellen dat die allochtonen ouders zich niet welkom
voelen op een dergelijke school. “Waarom moet ik wel mee, als mijn hulp nodig is bij een uitstapje, maar waarom mag ik niet meebeslissen, participeren in het volledige onderwijsparket?” Het bestuur heeft vervolgens de indruk dat deze ouders niet mee willen doen en denkt: “hieraan verspil ik mijn energie niet”. Dan blijf je die vicieuze cirkel onderhouden en genoegdoening zoeken in je eigen excuus. Terwijl juist de groep ‘nieuwe Nederlanders’ een extra duwtje en erkenning nodig hebben, omdat ze nog volop bezig zijn een plek te vinden in onze samenleving. Er ontstaat een situatie waarin je zonder begrip voor de primaire problematiek de indruk zou kunnen krijgen dat deze ouders onderwijs niet belangrijk vinden. Ik weet uit eigen ervaring dat bijvoorbeeld bij zowel Antilianen, Surinamers en Afrikanen onderwijs ontzettend
hoog wordt aangeslagen.

Wat is de meerwaarde van een allochtoon bestuurslid?

Je zou kunnen discussiëren wat de meerwaarde van een allochtoon bestuurslid is. Ik meen dat het een non-discussie is. Iedere cultuur heeft zijn eigen specifi eke normen en waarden. Een bestuurder uit eenzelfde cultuur snapt eenvoudig weg deze mensen beter. Heeft kennis van die specifieke normen, waarden en gewoontes, hij kent de achtergrond, begrijpt het gedachtegoed. Ook het voorbeeld van de ouderparticipatie is een goed voorbeeld waarom allochtone bestuurders onmisbaar zijn in de hedendaagse besturen.

Waar bent u op gericht als bestuurslid?

Ik wil natuurlijk een goed bestuurder zijn. Maar daarnaast wil ik dat de specifi eke meerwaarde die ik meeneem, vanuit mijn individu en los van mijn deskundigheid, wordt onderkend. Ik denk dat iedere bestuurder graag ziet dat zijn of haar scholen uiteindelijk de betere scholen worden. Binnen de ASKO hoop ik dat wij daar ook een voorbeeldfunctie in mogen hebben, vooral omdat wij de diversiteit omarmen. Besturen betekent vooruitkijken. Schoolbesturen hebben de verantwoordelijkheid de samenleving te bouwen. Wij zijn de makers en de kinderen zijn de toekomst. Een te groot aantal besturen streeft er niet naar om meer allochtone leden aan te stellen. Ik ben bang dat hierdoor een deel van de samenleving misvormd wordt. Ik zou niet het verwijt willen krijgen dat ik niet de uitdaging ben aangegaan hier iets aan te veranderen, hoe klein mijn bijdrage ook is. Bestuurders moeten gaan inzien dat hun werk verder gaat dan het ziekteverzuim omlaag brengen of de begroting rond krijgen. Dat is een te beperkte en te enge opvatting van de verantwoordelijkheid. 

Dit artikel is eerder verschenen in Schoolbestuur, het magazine van de Bond KBO en Bond KBVO voor bestuurders, toezichthouders en managers in het katholiek onderwijs.