Van een overwegend blanke samenleving, verandert Nederland in een veelkleurige gemeenschap. Op de scholen is dat al goed te merken. Zeker in de grote steden leveren de klaslokalen een kleurig beeld op. In de schoolbesturen is dat nog niet zo. Daar overheerst nog het blank profiel. Eutonos, een deelproject van Full Color, doet er iets aan.

In de kunstwereld bestaan ze al langer, netwerken die als kweekvijver dienen voor allochtone aspirant-bestuurders. Succesvolle netwerken, die zorgen voor een rijke oogst aan allochtone bestuurders in de culturele instellingen. Sectorbestuur Onderwijsarbeidsmarkt (SBO), mede opdrachtgever van Full Color, was onder de indruk van het succes in de kunstsector en besloot ook voor het onderwijs zo'n netwerk in het leven te roepen.
SBO-directeur Rico Monasso legt uit: "We horen van schoolbesturen dat ze graag allochtone bestuurders in hun besturen willen opnemen. Ze weten alleen niet waar ze te vinden zijn. Begrijpelijk. Nieuwe schoolbestuurders komen traditiegetrouw uit de blanke, Nederlandse netwerken. Die netwerken hebben geen contact met netwerken van andere etnische groepen. In dat gat zijn we gesprongen." Zo ontstond Eutonos, een netwerk voor allochtone schoolbestuurders. Eutonos leidt aspirant-schoolbestuurders op voor het werk als schoolbestuurder, en bemiddelt tussen Eutonos-kandidaten en schoolbesturen . Het netwerk bestaat nu ruim een jaar. In dat jaar deden 35 mensen mee aan de Eutonos-trainingen.

Kwaliteit

Deelname aan Eutonos stelt hoge eisen aan de aspirant-bestuurder, benadrukt Marleen Barth, oud-2e Kamerlid en voorzitter van de College van Advies van Eutonos. "Schoolbestuurders moeten van vele markten thuis zijn. Ze moeten kunnen meepraten over uiteenlopende onderwerpen als ICT en personeelsbeleid, ze moeten kunnen samenwerken met andere organisaties en kunnen omgaan met keuzes. Besteed je je budget aan scholing of aan meer handen in de klas? Dat zijn ingrijpende bestuursbesluiten. Eutonos-kandidaten moeten daar een bijdrage aan kunnen leveren." Barth helpt bij het beoordelen van de kwaliteit van de deelnemers. "De motivatie van de kandidaten staat voorop. Het is een vereiste dat ze betrokken zijn bij het onderwijs . Daarnaast moeten ze goed zijn opgeleid en goed kunnen besturen. En ze moeten thuis zijn in de Nederlandse context. Dat zijn ze ook. De deelnemers zijn succesvol in Nederland. Ze kunnen soepel schakelen tussen de twee identiteiten waaruit ze gevormd zijn."

Vanzelfsprekendheden

Barth hecht veel waarde aan de instroom van allochtone schoolbestuurders. "Schoolbesturen moeten een afspiegeling zijn van de samenleving. Besturen bestaan nu vooral uit blanke mannen van middelbare leeftijd. Bestuurders met een andere etnische achtergrond verbreden het perspectief van het schoolbestuur. Vergelijk het met het toetreden van vrouwen in het arbeidsproces. Thema's als kinderopvang en naschoolse opvang kwamen pas op de politieke agenda door de inspanning van vrouwen. Zij weten uit eigen ervaring hoe zwaar de combinatie van werk en zorg kan zijn. Voor allochtonen geldt dat ook. Zij lopen tegen veel problemen op in het onderwijs. Dan helpt het als in een schoolbestuur iemand zit die deze problemen zelf kent en in staat is om ze in het schoolbestuur aan de orde te stellen." Barth noemt als voorbeeld het taalonderwijs. "Iedereen roept dat allochtonen Nederlands moeten leren. Zeker. Maar hoe? Tot enkele jaren geleden kenden we op Nederlandse scholen niet eens een methode voor het verwerven van de Nederlandse woordenschat. Je leerde thuis dat 'huis' 'huis' betekent, en op school paste de meester of juf die kennis toe. Bij allochtone kinderen werkt dat niet altijd. Zij moeten zich vaak de Nederlandse taal eigen maken zonder op veel hulp van hun ouders te kunnen rekenen. Dan helpt het als je een ervaringsdeskundige in je schoolbestuur hebt, iemand die weet hoe je dit probleem kunt aanpakken. We moeten ervan doordrongen raken dat een aantal vanzelfsprekendheden in onze multiculturele samenleving niet langer vanzelfsprekend zijn. Ook op scholen. Allochtone schoolbestuurders kunnen die vanzelfsprekendheden op scholen doorbreken."

Drempels

Marieke Bolle, oud-voorzitter van het schoolbestuur van de Eerste Montessorischool in Den Haag, deed vorig jaar een beroep op Eutonos. Waarom? "De Eerste Montessorischool is een blanke school in een blanke wijk in Den Haag. Een leuke school, maar de monocultuur van die school vond ik een probleem. Kinderen maken geen kennis met de verrijkende aspecten van de multiculturele samenleving. Dat levert een wereldbeeld op, dat niet past in de wereld waarin we leven. Met een multicultureel schoolbestuur geef je een boodschap aan ouders, leerkrachten en leerlingen. Je geeft hen de boodschap: dit vinden wij belangrijk." Daarnaast werpt een blanke school, ongewild, drempels op voor allochtone ouders en hun kinderen, constateert Bolle. "Allochtone ouders hebben geen zin om hun kind naar een blanke school te brengen. Ze zijn bang dat hun kind als een kop van Jut wordt gebruikt. Door een bestuurder met een migrantenachtergrond aan te trekken, trek je die ouders misschien over de streep." Bolle kende Eutonos goed. Als oudprojectleider van Full Color wist ze van het bestaan van het project. Toen op haar school een vacature vrijkwam voor schoolbestuurder, besloot ze de hulp van Eutonos in te roepen.

Brieven

Eutonos wist een geschikte kandidaat te vinden voor de Haagse Montessori, in de persoon van Sahiner Pekdemir. Pekdemir, een Nederlandse van Turkse herkomst, was groepsleerkracht, maar verlegde haar aandacht naar het onderwijsbeleid. Ze werkt als locatiemanager van een basisschool en voltooide dit jaar de opleiding voor schoolleider in het primair onderwijs. Pekdemir: "De bestuursfunctie in Den Haag sprak me aan. Het paste precies in de koers die ik wilde inslaan." Sinds begin dit jaar is ze schoolbestuurder op de school van Marieke Bolle. "De ontvangst was uitstekend . En ik merkte al snel dat ik invloed kon uitoefenen. Ook omdat ik in het bestuur de onderwijsportefeuille beheer. Dat had mijn voorkeur. Ik wil het bestuur laten profiteren van mijn onderwijsexpertise ." De komst van Pekdemir opende een aantal bestuurders de ogen. "Ik kreeg reacties als: 'Je bent van Turkse afkomst, en toch spreek je goed Nederlands!' Zulke opmerkingen maken me boos. Er zijn zoveel niet-Nederlanders die, net als ik, de taal prima spreken en over uitstekende kwaliteiten beschikken. Maar het schrikt me niet af. Ik denk: 'Kijk, hier is werk aan de winkel'." Voorlopig wacht ze nog met het aanroeren van multiculturele onderwerpen op de Haagse Montessori. "Ik wil eerst mijn positieve inbreng tonen als onderwijsexpert. Maar ben ik eenmaal zover, dan zal ik zeker aandacht vragen voor een multi-etnisch beleid. Bij een nieuwe sollicitatieronde voor leerkrachten wil ik bijvoorbeeld de brieven lezen van de kandidaten. Met de bedoeling om ook de culturele achtergrond van de sollicitanten in de procedure te laten meewegen. Al blijft de kwaliteit van de kandidaat natuurlijk een absolute voorwaarde ."

Pappenheimers

Dita Vermeulen, Nederlandse van Molukse afkomst, is net ingestroomd in de kweekvijver van Eutonos. Ze hoopt binnen enkele maanden te kunnen deelnemen aan een schoolbestuur. Vermeulen kent het onderwijsveld. Als stadsdeelwethouder in Amsterdam beheerde ze zes jaar de onderwijsportefeuille. Voor Vermeulen zijn herkenbaarheid en toegankelijkheid de belangrijkste trefwoorden van Eutonos. "Als wethouder hoorde ik allochtone ouders vaak zeggen: 'durf ik mijn kind wel bloot te stellen aan zo'n witte school'. Aan die angst moet je iets doen. Allochtone ouders en leerlingen moeten zich welkom kunnen voelen op school. Dat kun je bereiken door ouders te laten zien dat er allochtone bestuurders in het schoolbestuur zitten." Vermeulen ziet nog een meerwaarde kleven aan allochtone bestuurders in schoolbesturen. Ze vervullen volgens haar een duidelijke brugfunctie. "Ouders sturen hun kind sneller naar een school als ze weten dat 'een van hen' in het schoolbestuur zit. Omgekeerd ken je als allochtone bestuurder je pappenheimers. Een Marokkaans schoolbestuurder kan beter inschatten of de keuze van Marokkaanse ouders wel terecht is om hun kinderen tijdens een islamitische feestdag een dag van school te houden." Al waarschuwt ze dat allochtone bestuurders geen 'excuusallochtonen' mogen worden. "Je moet oppassen dat je niet alle etnische problemen op je bordje krijgt. Je bent schoolbestuurder voor iedereen."

Rollenspelen

De aspirant-bestuurders van Eutonos maken gedurende enkele trainingsdagen kennis met de onderwijssector en de onderwijsbesturen. De kennismaking bestaat uit kennisoverdracht en een trainingsaanbod. Dita Vermeulen legt uit: "De kandidaten leren de taken en verantwoordelijkheden van schoolbesturen. Ze brengen die kennis in de praktijk door te oefenen met rollenspelen, waarin ze aan de hand van bestaande notulen bestuursvergaderingen naspelen." Sahiner Pekdemir is tevreden over het programma, al was ze door haar opleiding tot schoolleider al vertrouwd met het werk van schoolbesturen. "Ik vond het vooral boeiend om deelnemers van buiten het onderwijs te leren kennen . Ook als schoolbestuurder krijg je daar mee te maken. Denk maar aan de meeste ouders." De netwerken blijven na het trainingsprogramma intact, benadrukt Marleen Barth: "De deelnemers blijven elkaar voorzien van advies en goede raad. Ook voor ons is dat nuttig. We houden een vinger aan de pols en kunnen na verloop van tijd de resultaten van het project beoordelen."

Ambassadeurs

Wanneer is Eutonos geslaagd? Marleen Barth: "Als de naam Eutonos op de lippen ligt van alle schoolbesturen. Ze moeten ons blindelings weten te vinden als ze een vacature hebben. We werken daar trouwens hard aan. De meeste koepels van schoolorganisaties zijn vertegenwoordigd in ons College van Advies. Zij zijn onze ambassadeurs." Dita Vermeulen: "Schoolbesturen kunnen niet meer zeggen: 'We hebben allochtone bestuurders gezocht, maar konden ze niet vinden. We hoeven slechts te vragen: ben je al bij Eutonos geweest ?"